Leeuwarden, uitgeverij taal & teken,
6e druk, 1996 (tekst en vertaling)

(Vertaalde Tekstuitgaven, Vertaald
Middelnederlands 4, geschreven rond 1500)

A  Inhoud

Mariken woont bij haar oom, priester heer
Gijsbrecht, op een paar mijl afstand van Nijmegen. Ze gaat op een dag naar
Nijmegen om boodschappen te doen en wil blijven slapen bij haar tante. Die
scheldt haar uit en beledigt haar en beweert, dat ze een slet is. Verdrietig
gaat ze ergens zitten uithuilen en dan ontmoet ze de duivel, of in ieder geval
een van zijn afgezanten. Ze sluiten een overeenkomst en Mariken gaat onder de
naam Emmeken mee naar Antwerpen, waar ze voor dood en verderf zorgen. Na zo'n
zes jaar komen ze terug. Na het zien van het toneelstuk Masscheroen komt
Mariken tot bezinning. Nadat ze door haar oom herkend is, gaan haar oom en zij
proberen vergeving te vinden. Uiteindelijk legt de paus zelf haar een boetedoe­ning
op. Ze gaat in een klooster wonen en wordt na lange boetedoening vergeven.

B  Analyse

1. Titel: De titel slaat op de hoofdpersoon.

2. Soort boek: literatuur,
rederijkersroman, (mirakelspel). Het verhaal wordt verteld als een waargebeurde
historie, met verwijzing naar Mariken's graf in Maastricht. In tegenstelling
tot eerdere Middeleeuwse literatuur zijn de personages echte mensen, met goede
en slechte kanten in plaats van typen.

3. Personages: Mariken laat zich in haar
verdriet verleiden tot een verbond met de duivel, die haar beloofd alle
wetenschappen en talen te leren. Zij komt ook weer tot inkeer en is dan
volledig bereid tot boetedoening.

Heer Gijsbrecht, haar oom, blijft voor
haar behoud bidden als ze verdwenen is, zodat de duivel haar niets kan doen.

Moenen komt rechtstreeks uit de hel. Hij
veroorzaakt dood en verderf waar hij gaat. Hij kan dit echter alleen doen
zonder Goddelijke interventie.

4. Tijd: Het verhaal speelt zich af rond
1450/1500. Mariken is ongeveer zes jaar bij de duivel en leeft daarna nog
vierentwintig jaar in het klooster voor bekeerde zondaressen te Maastricht. Het
verhaal is een toneelstuk en chronologisch verteld.

5. Vertelsituatie: Het is een toneelstuk,
er wordt aan de lezer/toeschouwer verteld wat er tussen de bedrijven gebeurd
is.

6. Ruimte: Het verhaal speelt in vooral
Nijmegen en Antwerpen. Mariken verblijft een paar jaar in de herberg 'de Gulden
Boom' in Antwerpen, waar ze haar kunsten vertoont.

7. Opbouw: Het verhaal begint met een
inleiding in de situatie. Dan komt Mariken de duivel tegen en wordt in het kort
verteld wat ze in Antwerpen doen. Het verhaal bereikt een nieuw (en volgens mij
het belangrijkste) hoogtepunt als Mariken tot inkeer komt. Ze wordt door de
duivel hoog in de lucht gebracht en losgelaten, maar overleeft de val. Dan
begint de tocht via de bisschop van Keulen naar de paus. Het verhaal eindigt
als Mariken in het klooster van haar ijzeren ringen wordt verlost door een
engel, die ze droeg als boetedoening, opgelegd door de paus.

• Mariken Van Nieumeghen
• Lied Van Heer Halewijn
• Het Roelandslied
• Lanseloet Van Denemarken
• Wilhelmus