U kijkt nu naar de cache versie van het boekverslag : J. Bernlef - Hersenschimmen.
Deze versie komt van http://www.collegenet.nl/studiemateriaal/verslagen.php?verslag_id=10883 en is laatst upgedate op Onbekend.
De taal ervan is Nederlands en het aantal woorden bedraagt 1483 woorden.

Hersenschimmen door J. Bernlef





1.Samenvatting van de inhoud



Maarten Klein staat voor het raam en verbaast zich erover dat de schoolkinderen er nog niet zijn. Dan realiseert hij zich dat het zondag is. Hij mijmert over de weersnoteringen die zijn vader vroeger deed en tot zijn dood volhield zonder de illusie te hebben dat hij er een systeem in zou ontdekken. Maarten realiseert zich ook dat hij de laatste tijd steeds meer vergeetachtig wordt.



Zo staat hij midden in de nacht op en kleedt zich aan, totdat hij zich realiseert wat hij doet. Zijn gedachten dwalen terug naar vroeger en hij handelt ook alsof hij in het verleden leeft. Zijn vrouw Vera probeert hem echter steeds weer naar de realiteit te brengen.



Als hij de volgende dag Robert uitlaat en ergens iets gaat drinken, ziet hij in het meisje aan de bar zijn eerste liefde. Plotseling meent hij naar een belangrijke IMCO-vergadering te moeten. Hij begeeft zich terug naar huis om nog wat papieren uit te halen, maar Vera is niet thuis.



Daarom forceert hij de deur met een schroevendraaier. De plaats waar hij denkt dat de vergadering wordt gehouden, is een leegstaand pand. Hij wordt er zich plots van bewust dat er iets niet klopt en beseft dat hij in de war is.



Vera is ondertussen een dokter gaan raadplegen. Deze raadt haar aan om samen met haar man foto's te bekijken in de hoop zijn herinneringen te ordenen, maar het is echter allemaal tevergeefs, want Maarten dementeert steeds meer. Dingen die hij in het begin van het verhaal nog wist, herinnert hij zich nu niet meer.



Zo wist hij toen nog dat Graham Greens ‘Our man’ in Havana verfilmd is met Alec Guiness in de hoofdrol.Hij kan zich daar totaal niks meer van herinneren.



Vera en de dokter hebben hem verboden nog alleen met Robert te gaan wandelen, omdat hij anders zou verdwalen. Als Vera op een dag weg moet, sluit ze alle ramen en deuren. Robert is echter nog buiten en Maarten slaat een ruit stuk om de hond binnen te laten. Een tijdje later komt William de ruit vervangen. Maarten vraagt William steevast hoe het met zijn hond gaat. De hond in kwestie, Kiss, is al jaren dood en William vindt het pijnlijk om steeds weer te moeten herhalen dat Kiss niet meer leeft.



Vera begint met pijn in het hart te accepteren dat ze Maarten aan het verliezen is.



Als Maarten naast het toilet plast en soms met injecties gekalmeerd moet worden, nemen ze de verpleegster Phil Taylor in huis. De volgende dag bevuilt hij zijn bed. Vera en Phil stoppen hem in bad, maar Maarten weet dit niet te appreciëren en maakt schunnige opmerkingen.



Zijn gedachten worden steeds meer zintuiglijk. Slechts af en toe slaagt hij erin een gesprek te voeren met iemand.

Op een dag besluit hij zonder hond te gaan wandelen, maar hij herkent de omgeving niet meer en zwerft door de duinen. De vuurtorenwachter pikt hem op in zijn jeep. Maarten denkt dat hij wordt meegenomen door de Amerikanen die Nederland komen bevrijden. Een ambulance voert hem naar het ziekenhuis.



Eenmaal in het ziekenhuis is de schrijfstijl analoog aan het aftakelingsproces: korte zinnen, veel punten, onsamenhangende woorden. Het einde kent nog een lichtpuntje. Vera komt hem vertellen dat het lente wordt. Maarten schijnt dit te begrijpen. De lente waar hij zo naar verlangd heeft, is toch gekomen, ook voor hem. Helaas kent het dementieproces in werkelijkheid geen hoopgevend einde.







2.Personages



De hoofdpersoon in dit verhaal, Maarten Klein, is een oude gepensioneerde man, die zich na een succesvolle carrière in de vissersbranche heeft teruggetrokken in een huis in een Amerikaans stadje, waar hij al zijn hele leven gewerkt heeft. Hij is een sympathiek man, die goed met mensen kan omgaan. Hij vreest enkel dat hij door anderen als 'niet normaal' wordt beschouwd en piekert soms over gebeurtenissen in zijn leven die hij nog niet goed heeft verwerkt.



Maarten is de persoon die dementeert en wordt er zich op een gegeven moment pijnlijk van bewust dat hij geestelijk aan het aftakelen is. Hij kan het echter moeilijk aanvaarden en probeert zich ertegen te verzetten.



Maarten woont samen met zijn vrouw Vera, eveneens een aardig mens. Ze is zorgzaam en houdt van de dingen zoals ze zijn. Ze heeft zich voorgenomen om de rest van haar dagen met hem te slijten. Dit maakt het voor haar dan ook moeilijk als er zich ineens onverwachte situaties voordoen.

De hond, Robert, vervult ook een belangrijke rol.



Als Maarten even niet meer weet hoe het allemaal zit, dan zegt of denkt hij een zin als "Kijk! Daar is Robert." De hond biedt hem een soort houvast en vertrouwen in moeilijke tijden.



Ongeveer in het midden van het boek wordt een nieuw personage geïntroduceerd, Phil Taylor, die Vera helpt zorg te dragen voor Maarten als zijn toestand kritisch is geworden. De persoon van Phil is niet van belang voor de loop van het verhaal, zodat haar personage ook niet verder uitgediept wordt.





3.Thematiek



A touching dream to which we all are lulled.

But awake from seperatly.



Vertaald staat er het volgende: "een mooie droom waar iedereen wordt ingewiegd, maar elk apart uit wakker wordt."

Volgens Bernlef staat het hele leven in teken van de dood, leven is langzaam sterven. Maarten verwijt zijn toenemende verwarring aan het winterseizoen.



Hij kijkt uit naar de lente. Het is een geruststellende gedachte. De lente staat voor beterschap. Het naderende voorjaar is een aanduiding van het onomkeerbare proces dat Maarten doorgaat. Zo blijkt dat het hele verhaal in teken staat van de dood.



Hersenschimmen zijn waandenkbeelden. Er wordt door de schrijver gesuggereerd dat er van het leven, hoe mooi het ook is geweest, niets overblijft dan wat vage bewustzijnstoestanden die niet meer kunnen verbergen dat ieder idee op zelfbedrog berust en dat de mens maar een incident in de natuur is. De mens is ervan overtuigd dat er een heel systeem achter alles zit. Zo ook de vader van Maarten. Hij registreerde altijd de temperatuur en andere weersaspecten.



Hij zei alleen feiten te registreren, maar daarachter vermoedde hij een systeem dat we ons niet kunnen voorstellen. De werkelijkheid laat zich blijkbaar niet achterhalen of in een systeem van cijfers en getallen dwingen, want geen van de prognoses van Maarten voor de IMCO zijn ooit uitgekomen.



Sneeuw is een vrij belangrijk symbool in Bernlefs werk en ook in dit boek. Het staat voor de dood en zorgt ervoor dat de sporen verdwijnen. In de winter lijkt het ook alsof de natuur dood is. Maarten wijst de sneeuw en de winter aan als oorzaak van zijn dementie.



Naarmate er meer sneeuw valt, verliest hij steeds meer herinneringen. Maarten verlangt dan ook naar de lente, omdat hij merkt dat hij deel uitmaakt van een grotere beweging die hem uiteindelijk zal doen opgaan in de witte omgeving. (het ziekenhuis)



Uiteindelijk zijn al zijn herinneringen bedekt en daardoor bestaat hij als het ware niet meer: hij is voor zichzelf en anderen een ander persoon. Hij vergeet zichzelf. Eerst vertelt hij in de ik-persoon en later in de hij-persoon. Hij vertelt over een ander persoon. Mensen leven van hun herinneringen. Als die er niet meer zijn, is er niets meer. Hij bestaat dus niet meer als de persoon die hij was. Alles wat hem tot Maarten Klein maakt wordt weggedrukt.

"Dit lichaam drukt mij eruit"



Meeuwen hebben ook een symbolische functie in het verhaal: de meeuw symboliseert een onverschilligheid ten opzichte van het leven. Ze stellen de onbeperkte vrijheid voor. Ze cirkelen boven het land zonder last te hebben van dit soort dingen als dementie.



Ook honden en in het bijzonder Robert, de hond van Maarten hebben dit: ze gaan niet in totale verwarring ten onder. "Honden hebben zonder dat ze het zelf weten een ingebouwde klok. Ze hebben steeds hetzelfde levenspatroon, zonder verwarring."



Het belangrijkst thema in het boek is het reductiethema, het verdwijnen en vergeten. De leefwereld van Maarten wordt steeds kleiner. Hij wil dit tegengaan door naar buiten te gaan. Vera houdt hem hierin tegen door hem binnen te houden en hij probeert dit te doorbreken door een ruit kapot te gooien. Langzamerhand verdwijnt hij zelf: in de spiegel ziet hij zichzelf niet meer, de spiegel is wit.



In het verhaal zit ook een vooruitwijzing. Maarten heeft nooit het einde van de IJswoestijn van Jules Verne vergeten. Kapitein Hatteras is op zoek naar de noordpool. Hij werd gek van al dat wit en kwam in een gesticht terecht. Daar liep hij alsmaar naar het noorden.



Tot hij niet verder kon. Als hij dit vertelt aan Phil, de verpleegster, kan hij nog niet vermoeden dat dit slot verrassend veel overeenkomsten vertoond met zijn eigen lot.



4.Korte persoonlijke mening



Persoonlijk vind ik het een mooi boek. Soms is het wel een beetje langdradig maar echt de moeite waard om gelezen te worden. Bernlef is een goede schrijver. Zijn verhalen zijn duidelijk en gemakkelijk leesbaar.



Hersenschimmen van J. Bernlef is een aanrader, ook voor mensen die niet graag lezen.
Andere boeken van deze auteur:


Home - Contact - Over - ZoekBoekverslag op uw site - Onze Boekverslagen - Boekverslag toevoegen