U kijkt nu naar de cache versie van het boekverslag : J. Bernlef - Hersenschimmen.
Deze versie komt van http://www.collegenet.nl/studiemateriaal/verslagen.php?verslag_id=3484 en is laatst upgedate op Onbekend.
De taal ervan is Nederlands en het aantal woorden bedraagt 1812 woorden.

Motto: A touching dream to wich we all are lulled
But wake from seperately

Philip Larkin


Eerste druk: 1984


Uitleg titel:
Er is voor deze titel gekozen omdat Maarten Klein door zijn dementie zich zijn verleden niet meer goed kan herinneren, alles wat er in zijn verleden is gebeurd, zijn hersenschimmen geworden. Als Maarten Klein al in een tehuis voor dementerenden is opgenomen, vraagt hij zich af of het leven wel echt is, of dat alles een inbeelding is, een hersenschim.
( “ In het leven terug? … maar waar is zoiets gebleven? … is er wel zoiets? … of was gewoon
alles inbeelding van het hoofd? … hersenschimmen? “)


Samenvatting:
Op een ochtend staat Maarten Klein voor het raam, hij verbaast zich er over dat de schoolkinderen er nog niet zijn. Zijn vrouw Vera vertelt dat het zondag is en dat de kinderen dus helemaal niet komen om met de schoolbus naar school te gaan. Maarten realiseert zich dat hij de laatste tijd steeds vaker in de war is, maar stelt zichzelf gerust door te zeggen dat zijn vergeetachtigheid door de winter komt, hij hoopt dat de lente snel begint zodat alles weer ‘normaal’ wordt. Maarten en Vera wonen nu al een lange tijd in Amerika, Gloucester. Ze komen oorspronkelijk uit Nederland. Ze zijn nu allebei in het begin van de zeventig jaar oud.
Hun kinderen wonen nog in Amerika.
Zijn gedachten dwalen steeds vaker terug naar vroeger, bijv. denkt hij dan aan zijn vader, zijn eerste liefde of een ex-collega die zelfmoord heeft gepleegd. Soms gedraagt hij zich ook opeens alsof hij zich in het verleden bevindt. Vera brengt hem altijd terug in de werkelijkheid. Als hij op een dag zijn hond Robert uitlaat verdwaalt hij. Vera besluit dat hij niet meer alleen het huis uit mag. De volgende dag denkt Maarten dat hij naar een vergadering moet, terwijl hij al heel lang niet meer werkt. Hij moet de deur forceren, omdat Vera hem ‘opgesloten’ heeft. Maarten denkt dat Vera naar haar werk in de bibliotheek is, ook zij werkt al lang niet meer. Maarten gaat dus naar de plek waar hij denkt dat de vergadering gehouden wordt. Het is een leegstaand huis op het strand, ook daar weet hij weer binnen te komen. Als hij een hele tijd heeft zitten wachten op zijn collega’s, die dus niet kwamen, realiseert hij zich dat hij zich weer vergist heeft en gaat maar weer naar huis. Vera zit daar al op hem te wachten, ze is voor hem naar de dokter geweest, Dr Eardly. Hij raadt Vera aan om fototherapie te gaan gebruiken, ze moet samen met Maarten foto’s bekijken en daarbij proberen herinneringen op te roepen. Vera en Maarten kunnen nu wel over Maarten’s probleem praten, Maarten hield eerst alles voorzichzelf omdat hij Vera niet ongerust wilde maken.
Maarten dementeert steeds meer. Hij weet nu, halverwege het verhaal, al dingen niet meer die hij aan het begin wel wist. Grote delen van zijn geheugen zijn weggevallen, hij denkt zelfs een keer dat Vera zijn moeder is.
Er komt een jonge vrouw, Phil Taylor, bij Maarten en Vera in huis om Vera helpen om voor Maarten te zorgen. Iedere keer als hij haar weer ziet vraagt hij weer wie ze is, hij vergeet dat steeds. Hij ziet haar soms voor een vriendin van zijn dochter aan en zelfs ook een keer voor zijn eigen dochter. Maarten vindt het heel erg als hij een bepaald pianostuk niet meer kan spelen. Het wordt steeds erger met hem. Hij herkent Vera vaak niet en ook zichzelf herkent hij niet in de spiegel. Hij moet ’s nachts worden vastgebonden op zijn bed en krijgt soms een verdovende injectie toegediend. Het allerlaatste wat hij nog herkent is zijn hond Robert, maar ook ziet hij Robert alleen nog maar als ‘hond’. Maarten weet nog een keer van huis weg te lopen, maar raakt weer verdwaald. De vuurtorenwachter ziet hem en brengt hem naar huis. Maarten denkt dan dat het nog oorlog is en ziet de vuurtorenwachter aan voor een Amerikaanse bevrijder.
Thuis komt er een ambulance om Maarten naar het tehuis voor dementerenden te brengen. Ook de dokter en de ambulancechauffeur ziet hij voor ‘de bevrijders’ aan.
In het tehuis voelt Maarten zich niet thuis, hij vindt het er helemaal niet fijn. Hij heeft het over hij of over het als hij het overzichzelf heeft. Hij is helemaal van de wereld vervreemd. Vera komt hem bezoeken in het tehuis en vertelt hem dat het lente wordt. De lente waarnaar hij zo lang verlangd heeft, is toch nog gekomen, ook voor Maarten. Maar eigenlijk komt de lente voor hem te laat.


Personages:
Maarten Klein (hoofdpersoon): Nederlandse afkomst, wonend in Amerika. Hij zegt van
zichzelf dat hij heel erg verlegen is. Maarten komt erg sympathiek over. Al snel in het verhaal wordt duidelijk dat wat Maarten verteld niet altijd even betrouwbaar is. Door de reacties van Vera en de gesprekken die ze over hem voert, krijg je te weten wat er eigenlijk echt aan de hand is. Maarten’s verhaal wordt gecorrigeerd door haar verhalen. Maarten houdt veel van zijn vrouw en zijn hond. Hij heeft een grote hekel aan de winter. Maarten verandert heel erg gedurende de beschreven negen dagen.

Vera Klein (bijpersoon): Deze persoon wordt van buitenaf door Maarten beschreven, je komt niet echt te weten wat ze zelf denkt. Wat Maarten over haar verteld is eigenlijk altijd wel positief. Toch lijkt ze soms wat geïrriteerd en vervelend te reageren op de veranderingen die Maarten door maakt. Maar uit gesprekken die ze met anderen voert blijkt dat zij zich vreselijk ongerust maakt om Maarten en ze zich volkomen machteloos voelt.

Phil Taylor (bijpersoon): Een vrouw van rond de twintig jaar. Ze komt om Maarten te verzorgen en weet goed hoe ze met hem om moet gaan. Verder kom je niet veel over haar karakter te weten.

getrouwd
Maarten Klein ------------ Vera Klein
|
| helpt met het zorgen voor
|
Phil Taylor



Ruimte:
Als er voor het eerst teken van dementie bij Maarten te zien zijn, bevinden hij en zijn vrouw zich in sociaal en geografisch isolement. Ze wonen in een afgelegen plaatsje, Gloucester. De kinderen wonen ver weg, dus is er weinig contact met de buitenwereld. Ze wonen ook vlakbij het strand, wat voor eenzaamheid staat.
Het is winter en alles is daardoor bedekt onder een dik pak sneeuw. Het sneeuwlandschap lijkt het dementeringsproces van Maarten te versnellen. Hij zegt zelf ook dat hij daardoor in de war raakt;
“ Het komt door de sneeuw … die monotonie, als alles wit is om je heen vallen de verschillen weg.”
Voor Maarten zelf wordt zijn leefruimte ook steeds kleiner, hij wordt eerst opgesloten in huis, daarna vastgebonden op bed en tenslotte opgesloten in een tehuis.


De Tijd:
Het verhaal speelt zich af in de jaren tachtig. De tijd van fictie is negen opeenvolgende dagen. Deze chronologie wordt doorbroken door Maarten’s flashbacks naar zijn verleden.
In die negen dagen verandert Maarten’s wereld enorm. Er komt een punt waarop de persoon Maarten verdwenen is, dat Maarten’s hoofd helmaal leeg is en dus niet meer de oude persoon Maarten is. Iedere nieuwe dag wordt aangegeven met een cursief gedrukte zin.
Het tijdsperspectief is vision avec; Maarten vertelt wat er gebeurd en weet zelf ook niet hoe het af zal lopen. Dit is natuurlijk niet zo bij zijn flashbacks.


Het Thema:
Het thema van Hersenschimmen is dementie.


Thematische componenten:
Door de dementie van Maarten ‘verliezen’ Vera en Maarten elkaar. Verlies is dus een subthema. Ook taal en de beperkingen ervan is een subthema. Maarten probeert Vera niet te laten merken dat er iets met hem aan de hand is. Eerst door ontwijkende antwoorden te geven of door te zwijgen. Dat is dus gebruik van taal. Later probeerde hij nog door te liegen zijn probleem te verbergen.


Begin-, hoogtepunt- en eindsituatie:
Het begin is dat Maarten voor het eerst een beetje in de war raakt, hij staat op de schoolkinderen te wachten terwijl het zondag is.
Ik vond het hoogtepunt wel dat het zo slecht ging met Maarten, dat hij bijv. Vera niet meer herkende en vaak vastgebonden en verdoofd werd. Het werd zo erg dat hij opgenomen moest worden.
In de eindsituatie bevindt Maarten zich in de inrichting en daar komt Vera hem vertellen dat het lente wordt, waar Maarten zo lang op gewacht had.




Persoonlijk oordeel:
Ik vind dat Hersenschimmen heel goed geschreven is. Er wordt een vreselijk grote verandering in heel weinig tijd (op weinig bladzijden) beschreven en toch past het verhaal mooi in elkaar. Het is nog steeds reëel, de veranderingen gebeuren geleidelijk en bijna onopgemerkt.
Ook vind ik dat Bernlef zich goed heeft ingeleefd, hij was namelijk nog lang niet zo oud als Maarten toen hij dit boek schreef.
Het mooiste moment vind ik als Vera komt vertellen dat het lente wordt, het is voor Maarten eigenlijk al te laat. Hij is al zover afgetakeld, dat hij niet meer echt van de lente kan genieten. In ieder geval niet meer zo als vroeger. Ook dacht Maarten dat het wel weer beter met hem zou gaan, wanneer het eenmaal weer lente werd. Maar het zal nu nooit meer goed komen met Maarten, hij is al te ver ‘weg’.
Andere boeken van deze auteur:


Home - Contact - Over - ZoekBoekverslag op uw site - Onze Boekverslagen - Boekverslag toevoegen