Boekverslag : Multatuli - Max Havelaar
De taal ervan is Nederlands en het aantal woorden bedraagt 2001 woorden.
De taal ervan is Nederlands en het aantal woorden bedraagt 2001 woorden.
Titel, ondertitel en motto
Multatuli (pseud. van Eduard Douwes Dekker),
Max Havelaar of de koffieveilingen der Nederlandsche Handel-Maatschappij.
De Bezige Bij, Amsterdam, vijfde druk, 1987.
Oorspr. uitg.: De Ruyter, Amsterdam, 1860.
Max Havelaar is de hoofdpersoon van het 'echte' verhaal. Dit 'echte' verhaal wordt geschreven door Stern, die schrijft in opdracht van Droogstoppel. Het was echter Droogstoppels bedoeling dat Stern een boek zou schrijven over de koffieveilingen der Nederlandsche Handel-Maatschappij, vandaar dus de ondertitel. De Nederlandsche Handel-Maatschappij bezat bij uitsluiting het recht de tropische produkten ten behoeve van Nederland te veilen. Het belangrijkste produkt was koffie. De Handel-Maatschappij was het symbool van een geheel op de belangen van Nederland - en niet op die van Indië en de bevolking - gerichte politiek. Bovendien was over deze veilingen juist omstreeks 1860 veel te doen. Multatuli zinspeelt dus op een actualiteit. Er waren verschillende misbruiken ingeslopen, waaraan de makelaars de meeste schuld hadden. (Oost-Indische Spiegel, Rob Nieuwenhuys, blz. 149)
Vóór het eerste hoofdstuk staat er een Onuitgegeven Toneelspel. Dit heeft op het eerste gezicht niets met het verdere boek te maken, maar toch eigenlijk wel: er komt ongerechtigheid in voor. Dit Onuitgegeven Toneelspel zou volgens mij wel als motto kunnen dienen.
Thema
De strijd tegen het onrecht en poging tot eerherstel.
Motieven
Ambtenarij, onrecht en uitbuiting (en de strijd daartegen). Deze drie begrippen lopen als een rode draad door het verhaal en vormen eigenlijk ook het thema.
Structuur
Het boek bestaat eigenlijk uit 3 hoofddelen: 2 romans en een soort pamflet als afsluiting.
1 De koffie-roman speelt zich af in Nederland. Dit verhaal wordt verteld door de schijnheilige koffiemakelaar Batavus Droogstoppel. Vroeger zat hij met Sjaalman op het gymnasium. Vele jaren later ziet hij hem, armoedzaaier geworden, terug en hij neemt Sjaalmans 'pak' vol merkwaardige aantekeningen in ontvangst omdat hij denkt deze misschien te kunnen gebruiken voor een boek over koffie. Het 'pak' geeft hij door aan zijn Duitse helper Stern. Op wat deze jongen schrijft, levert Droogstoppel zo nu en dan commentaar. Sjaalman blijft hij beschouwen als mislukkeling.
2 De Havelaar-roman speelt zich in Indië af. Stern schrijft dit, met behulp van 'het pak van Sjaalman'. Dat bevat namelijk ook een heleboel aantekeningen over gebeurtenissen in Indië rond de assistent-resident Max Havelaar. Stern geeft vaak gesprekken en toespraken letterlijk weer (net alsof het een toneelstuk is) en begint Havelaar steeds meer als idealistische held te zien.
3 Het korte pamflet maakt plotseling een eind aan de woorden van Droogstoppel en Stern; Multatuli richt zich nu zelf direct tot zijn lezers en speciaal tot koning
Willem III. Zijn hoofdfiguur ziet hij vooral als 'de man die veel geleden heeft'. Als lezer is het je nu duidelijk dat Sjaalman, Havelaar en Multatuli een en dezelfde figuur vormen.
Het verhaal begint gewoon bij het begin. Eerst vertelt Droogstoppel wat over zichzelf en op een gegeven moment begint het verhaal van Max Havelaar, op het punt wanneer hij met zijn functie als assisent-resident in Lebak begint.
Er is ook geen open einde: Havelaar heeft ontslag genomen omdat hij zijn zin niet krijgt, en helemaal op het eind maakt Multatuli nog even flink duidelijk dat hij het niet eens is met de manier waarop de regering omgaat met de zaken rondom Nederlands-Indië.
Het boek is in 20 hoofstukken verdeeld, en achterin staan 194 aantekeningen en ophelderingen die de schrijver zelf heeft toegevoegd.
Personages
Max Havelaar: is werkzaam als assistent-resident in Lebak in Nederlands-Indië. Hij is getrouwd met Tine en heeft een zoontje, Max. Havelaar is sociaal bewogen en wil iets doen tegen de slechte omstandigheden waarin de inlanders leven. Hij is een heroïsch figuur in het verhaal, maar kan eigenlijk niets uitrichten door de manier waarop zijn meerderen met zijn informatie omgaan. Hij is eerlijk en intelligent.
Batavus Droogstoppel: een zeer materialistisch ingestelde makelaar in koffie, en het typische beeld van de Nederlandse, harde zakenman. Hij houdt niet van fratsen. Hij zweert bij de nuchtere waarheid en maakt zo vaak hij kan reclame voor zijn koffie-zaken. Hij ziet het leed van anderen, zoals van bijvoorbeeld Sjaalman, wel maar hij probeert niet er iets aan te doen: het is de wil van God. Dit is natuurlijk een heel bekrompen kijk. 'Droogstoppel' is een speaking name: het klinkt als iets saais en 'droogs' en dit is ook zijn karakter.
Stern: is een Duitse jongeman, de zoon van een rijke handelspartner van Droogstoppel. Stern loopt stage bij Droogstoppel (die de oudere heer Stern als klant wil houden). Stern schrijft stukken voor Droogstoppels boek, naar aanleiding van 'het pak van Sjaalman'.
Sjaalman: is een oud klasgenoot van Droogstoppel. Droogstoppel wil niets van hem weten, omdat Sjaalman er armoedig bijloopt en zich niet met de juiste zaken bezighoudt (volgens Droogstoppel). Sjaalman heeft een pak met aantekeningen en teksten en toespraken enz. in zijn bezit, en heeft dit aan Droogstoppel gegeven om er iets mee te doen zodat het bekend wordt. Droogstoppel wil het pak alleen maar gebruiken voor zijn koffie-zaken, maar door de invloed van Stern wordt het toch een boek over de onrechtvaardigheid en uitbuiting die Sjaalman aan het licht wil brengen.
'Sjaalman' is ook een speaking name: dit klinkt als iets slonzigs en armoedigs, en dit is het beeld dat Droogstoppel van hem heeft. Max Havelaar en Sjaalman (en ook Multatuli zelf) zijn een en dezelfde persoon.
Saïdjah en Adinda: twee geliefden, inwoners van het gebied waarover Max Havelaar waakt. Zij vertegenwoordigen de plaatselijke bevolking van Nederlands-Indië en aan de hand van hun belevenissen kom je een beetje te weten hoe het was voor de inlanders.
Historische tijd
De koffie-roman speelt zich ongeveer af in 1859/1860, de tijd waarin het boek geschreven is.
De Havelaar-roman speelt zich zo rond 1856 af, de tijd waarin Multatuli diende in Nederlands-Indië.
Het pamflet waarin Multatuli aan het woord komt speelt zich af in dezelfde tijd als de koffie-roman.
Deze tijden zijn van belang, het is de tijd waarin de bevolking van Nederlands-Indië heel slecht behandeld werd door de Nederlanders.
Ruimte
De koffie-roman speelt zich af in Amsterdam, de Havelaar-roman in Nederlands-Indië, vooral in het gebied Lebak.
Tijdsduur en -volgorde
De tijdsduur van de koffie-roman is niet zo lang, misschien maar een paar maanden. De tijdsvolgorde van deze verhaallijn is chronologisch.
De tijdsduur van de Havelaar-roman is denk ik ongeveer een jaar. In dit gedeelte van het boek komen een paar flashbacks voor, zoals bijvoorbeeld:
- '… en wanneer de lezer gesteld is op wat afwisseling in mijn vertelling, wordt hij naar 't volgende hoofdstuk verwezen, waarin ik meedeel wat er zoal gesproken werd bij dat maal.' (blz. 124)
- 'Ik wens geen gelegenheid te verzuimen om de man te doen kennen die de hoofdrol vervult in mijn verhaal, opdat hij de lezer enig belang inboezem wanneer later donkere wolken zich samentrekken over zijn hoofd.'(blz. 109)
Verder is het verhaal chronologisch.
Perspectief
De koffie-roman is in het ik-perspectief geschreven, met Droogstoppel als de 'ik'. De Havelaar-roman wordt verteld door een auctoriaal verteller, Stern, die dus ook de 'ik' is in dit gedeelte van het boek. Het korte pamflet in het laatste gedeelte van het boek is geschreven in de ik-perspectief met Multatuli als 'ik'.
Idee
In 'Max Havelaar' keert Multatuli zich tegen het onrecht en tegen de uitbuiting van de ene mens door de ander. Hij wil de mensen laten zien wat er zich in Nederlands-Indië afspeelt en de regering aansporen stappen te ondernemen. Ook wil hij zijn eigen eer herstellen. Hij wordt door zijn volk als verrader gezien en met dit boek probeert hij daar verandering in te brengen.
Literaire stroming
'Max Havelaar' werd geschreven in 1859. Dit ligt midden in de tijd van de Romantiek. Romantische schrijvers doen vooral aan zelfexpressie: ze uiten hun gevoelens van frustatie, teleurstelling en het lijden aan de wereld.
Ik denk dat 'Max Havelaar' in te delen is bij de extreme of zwarte romantiek, met Max Havelaar als sombere en hartstochtelijke held.
Verdere opmerkingen
Er is nog een speaking name in dit boek: de resident heet Slijmering. Hij weet af van alles misstanden, maar doet er niets aan omdat hij de regering niet wil 'belasten' (hij slijmt bij de regering).
Douwes Dekker kon voor zijn boek 'Max Havelaar of de koffieveilingen der Nederlandsche Handel-Maatschappij' eerst geen uitgever vinden, maar Jacob van Lennep is bereid hem te helpen. Deze zorgt weliswaar voor een uitgave maar verandert plaatsnamen en data in puntjes, en laat wel meer dingen weg: 'In een aan mij gerichte "brief" verklaart de heer van Lennep dat hij 't populair worden van m'n arbeid wilde tegengaan, (…)'. (Aantekeningen en ophelderingen, achterin het boek.)
Samenvatting
Batavus Droogstoppel is makelaar in koffie bij de firma Last & Co en woont op de Lauriergracht no.37 te Amsterdam. Hij is van plan een boek te schrijven over de koffiecultuur. Hij vertelt dat hij zal afgaan op gezond verstand en zich niet zal laten leiden door leugens.
Op een avond ontmoet Droogstoppel in de Kalverstraat een oud-schoolkameraad die hij Sjaalman noemt, dit omdat hij niet een winterjas maar een sjaal draagt.
De volgende dag ontvangt Droogstoppel een pak papieren van Sjaalman, deze vraagt hem de papieren door te lezen. Droogstoppel vindt bepaalde teksten wel interessant en zou ze goed voor zijn boek kunnen gebruiken.
Droogstoppel komt in contact met Stern, de zoon van een bevriende relatie. Stern zal voor hem het boek gaan schrijven met als titel ‘De koffieveilingen der Nederlandsche Handel-Maatschappij'. Droogstoppel zal af en toe zelf ook wat schrijven.
Stern begint zijn verhaal met iets te vertellen over reizen op Java, het bestuur van Nederlands-Indië en de uitbuiting van de inheemse bevolking. Hij gaat verder met de aankomst van de nieuwe assistent-resident, Max Havelaar, in de hoofdstad van Lebak.
Hij beschrijft het karakter van Max Havelaar gedetailleerd. Hij vertelt dat hij een vrouw heeft en een zoontje ‘kleine Max’. Na de kennismaking met resident Slijmering, controleur Verbrugge en de inlandse regent e.a. wordt Havelaar officieel benoemd. Hij neemt zich voor zich in te zetten voor de inlandse bevolking.
De volgende dag houdt Havelaar een toespraak voor de bestuurders van Lebak waarin hij laat doorschemeren dat hij weet dat sommigen hun plicht niet goed vervullen. Hij baseert zich o.a. op het verslag van zijn voorganger Slotering, die onder verdachte omstandigheden is gestorven.
Het verhaal wordt onderbroken door Droogstoppel, hij heeft commentaar op het verhaal van Stern. Hij vindt dat Stern niet genoeg benadrukt dat er in Lebak koffie wordt verbouwd. Hij zegt Stern wat degelijkers te schrijven.
Tijdens een gesprek met Verbrugge vertelt Havelaar over zijn leven. Hij werkt hard en staat op goede voet met luitenant Duclari en Verbrugge. Hij houdt zich vooral bezig met de misstanden in het land. Hij probeert zijn superieuren te beïnvloeden maar er gebeurt niets. Iedereen is op de hoogte maar niemand grijpt in. Er wordt een beeld gegeven van de toestanden door middel van het verhaal van Saïdjah en Adinda: Saïdjah is de zoon van een landbouwer. Hij is verliefd op Adinda en als voor de zoveelste keer de buffel van zijn vader wordt afgenomen vertrekt hij naar Batavia. Hij belooft terug te keren na drie jaar. Als hij naar drie jaar terugkeert met geld en geschenken zijn Adinda en haar huis onvindbaar. Hij hoort dat ze naar de Lampongs is vertrokken en gaat haar zoeken. Hij vindt uiteindelijk haar lijk in een brandend dorp en maakt een eind aan zijn leven.
Mevrouw Slotering verteld Havelaar dat ze vreest dat hij net als haar man vergiftigd zal worden. Hij gaat daarop naar Slijmering om zijn beklag over de regent te doen. Deze wijst hem af. Havelaar blijft proberen en dan komt de resident naar de hoofdstad om eerst met de regent (om te vragen of hij niet wat informatie heeft tégen Havelaar) en dan met Havelaar te overleggen. Deze blijft bij zijn bewering en de zaak wordt bekend bij de gouverneur-generaal. Havelaar wordt voorlopig overgeplaatst. Hier is het niet mee eens en hij neemt ontslag. Hij vertrekt met zijn vrouw en kind naar de gouverneur-generaal. Deze wil hem niet ontvangen.
Nu komt Multatuli aan het woord. Hij stuurt Droogstoppel en Stern, zijn verzinsels, weg en vertelt dat het hij wil dat zijn boek gelezen wordt om zo een einde te maken aan de misstanden tegen de Javaan. Hij draagt zijn boek op aan koning Willem III en vraagt of deze het goedkeurt dat mensen mishandeld worden en bespot in zijn naam.
Home - Contact - Over - ZoekBoekverslag op uw site - Onze Boekverslagen - Boekverslag toevoegen